Wojciech Siudmak i światy, których nie ma. W Łodzi wystawa mistrza realizmu fantastycznego

Wojciech Siudmak i światy, których nie ma. W Łodzi wystawa mistrza realizmu fantastycznego

Monumentalne postacie, fantastyczna architektura i krajobrazy przypominające powierzchnie odległych planet. Od 20 listopada w łódzkim EC1 będzie można oglądać wystawę „Substancja snów – początek”, poświęconą twórczości Wojciecha Siudmaka. Ekspozycja obejmie malarstwo, rysunki i rzeźby artysty, którego prace od dziesięcioleci towarzyszą czytelnikom literatury science fiction, między innymi powieści Franka Herberta i Philipa K. Dicka.

Wojciech Siudmak należy do najbardziej rozpoznawalnych artystów tworzących w nurcie realizmu fantastycznego. Urodził się w 1942 roku w Wieluniu, studiował w Warszawie, a od 1966 roku mieszka i pracuje we Francji. Jego twórczość wyrasta z tradycji malarstwa europejskiego, szczególnie surrealizmu, choć sam artysta wypracował charakterystyczny język plastyczny, oparty na precyzyjnym rysunku, iluzjonistycznym przedstawianiu przestrzeni i nieoczekiwanych zestawieniach form.

Na obrazach Siudmaka ludzkie ciała przechodzą w struktury architektoniczne, fragmenty krajobrazu przybierają kształty organiczne, a postacie zawieszone w rozległych przestrzeniach sprawiają wrażenie uczestników wydarzeń, których sens pozostaje niejasny. Artysta chętnie wykorzystuje motywy astronomiczne, ale jego wizje trudno przyporządkować konkretnym miejscom we Wszechświecie. To raczej światy wyobrażone, w których elementy rzeczywistości podlegają swobodnym przekształceniom.

Od surrealizmu do „Diuny”

Siudmak bywa zestawiany z Salvadorem Dalím, przede wszystkim ze względu na techniczną precyzję i upodobanie do fantastycznych kompozycji. W jego pracach można jednak odnaleźć także wpływy sztuki renesansowej i manieryzmu. Klasycznie modelowane postacie sąsiadują z niemożliwymi konstrukcjami, a realistycznie oddane detale nadają wiarygodność scenom, które nie mogłyby zaistnieć w znanej nam rzeczywistości.

Istotną częścią dorobku artysty są ilustracje książkowe. Szczególne miejsce zajmuje jego współpraca z francuskim wydawnictwem Presses Pocket, dla którego przygotowywał okładki literatury fantastycznonaukowej. Jego obrazy wykorzystywano między innymi w wydaniach utworów Franka Herberta i Philipa K. Dicka.

Związek z „Diuną” Herberta wydaje się szczególnie interesujący. Powieść, wydana po raz pierwszy w 1965 roku, przedstawia cywilizację, której losy są ściśle związane z warunkami środowiskowymi pustynnej planety Arrakis. Herbert połączył w niej zagadnienia ekologii, polityki, religii i ewolucji społecznej. Siudmak nie tyle odtwarza literackie opisy, ile proponuje własną wizję świata, w którym człowiek pozostaje niewielką częścią znacznie większej, trudnej do ogarnięcia rzeczywistości.

Jego malarstwo dobrze pokazuje również znaczenie ilustracji w historii science fiction. Zanim filmowe adaptacje zaczęły narzucać masowej wyobraźni konkretne wizerunki fantastycznych światów, to właśnie okładki książek w dużym stopniu decydowały o tym, jak czytelnicy wyobrażali sobie obce planety, przyszłe cywilizacje czy nieznane formy życia.

Ponad 700 metrów kwadratowych fantastyki

Wystawa „Substancja snów – początek” zostanie otwarta 20 listopada w Centrum Nauki i Techniki EC1 w Łodzi. Organizatorzy zapowiadają największą dotychczas ekspozycję twórczości Siudmaka w Polsce. Na powierzchni przekraczającej 700 metrów kwadratowych znajdą się obrazy, rysunki, szkice, rzeźby i przedmioty pochodzące z pracowni artysty.

Wśród prezentowanych dzieł mają znaleźć się „Metamorfoza”, „Genesis”, „Wieczna walka”, „Serce” i „BIPED”. Po raz pierwszy publicznie pokazany zostanie również nowy cykl rzeźb „Alienów”. Ekspozycję uzupełnią animowane wersje wybranych prac.

Ważnym założeniem wystawy jest pokazanie procesu twórczego. Obok ukończonych dzieł zwiedzający zobaczą materiały pozwalające prześledzić drogę od wstępnego szkicu do ostatecznej kompozycji. W przypadku Siudmaka, którego obrazy często odznaczają się niemal fotograficzną dokładnością, może to być szczególnie interesujące. Za pozorną spontanicznością fantastycznych wizji stoi bowiem rozbudowany warsztat rysunkowy i świadome konstruowanie przestrzeni.

Kosmiczne wyobrażenia

Twórczość Siudmaka wpisuje się w długą historię artystycznych prób przedstawiania tego, czego człowiek nie może bezpośrednio zobaczyć. Przez stulecia astronomowie i ilustratorzy tworzyli wyobrażenia powierzchni Księżyca, planet Układu Słonecznego czy odległych układów gwiezdnych. Zanim sondy kosmiczne przesłały pierwsze szczegółowe fotografie innych planet, ich wygląd rekonstruowano na podstawie obserwacji teleskopowych i dostępnej wiedzy naukowej.

Dziś sytuacja jest inna, ale obrazy tworzone przez artystów nadal towarzyszą astronomii. Odkryte planety pozasłoneczne znamy najczęściej z pośrednich pomiarów, a nie z fotografii ich powierzchni. Ilustracje przedstawiające takie obiekty są interpretacjami danych, w których elementy potwierdzone obserwacjami uzupełnia się rozwiązaniami hipotetycznymi.

Siudmak nie zajmuje się wizualizacją wyników badań. Jego malarstwo należy do dziedziny fantazji, nie naukowej rekonstrukcji. Wykorzystuje jednak podobne motywy: nieznane światy, niezwykłe formy materii, skalę kosmicznej przestrzeni i możliwość istnienia rzeczywistości radykalnie odmiennej od ziemskiej.

Wybór EC1 na miejsce wystawy pozwala zestawić te dwa sposoby patrzenia na kosmos. W instytucji zajmującej się popularyzacją nauki obrazy Siudmaka mogą funkcjonować nie tylko jako dzieła sztuki, lecz także jako świadectwo tego, jak kultura przetwarza odkrycia naukowe i jaką rolę w naszych wyobrażeniach o Wszechświecie odgrywa fantastyka.

Wystawa „Substancja snów – początek” od 20 listopada 2026 roku do 31 lipca 2027 roku w Centrum Nauki i Techniki EC1 przy ul. Targowej 1/3 w Łodzi.

Więcej postów z Sztuka